Amsterdam, 12 maart 2013
Synopsis FANTOOMPIJN (werktitel)
Scenario en regie: Ester Eva Damen

Graag zou ik vier portretten maken van mensen die een essentieel deel van hun lichaam verloren zijn. Het lichaam vertelt zelf. Het laat zich lezen aan de hand van littekens en gebaren. Ik wil draaien op HD met een minimale crew. Deze documentaire wil ik - naast vertoning in lange vorm - ook laten zien als een installatie geschikt voor een expositieruimte. Ik stel me in dat geval compartimenten voor gescheiden door gordijnen, met vertoning van de portretten op TV's zoals je die gewoonlijk bij een ziekenhuisbed kunt huren.

Aanleiding
Enige tijd zorgde ik voor een man van 65 die slecht ter been was, een vriend van me, bioloog, politicus. Hij is op jonge leeftijd bestraald. Hiermee overleefde hij een kanker waar iedereen aan gestorven zou zijn. De prijs was dat zijn benen vroeg oud werden. Ik ging iedere week met de plumeau door zijn huis en werd deelgenoot van zijn proces. Was er niet dit, dan wel dat met zijn been, een ontsteking, een bypass, een stok, een rolstoel... Dan weer gleed hij uit en brak een knieschijf. We noemden hem gekscherend de Reus want hij bleef maar op drie hoog wonen en niemand - ook ik niet - kreeg dat uit zijn hoofd gepraat. Met zijn open been reisde hij hij naar Antarctica. Toen werd zijn linkerbeen geamputeerd.

Pijn
Fantoompijn is geen fantasie maar een daadwerkelijk gevoelde pijn aan een lichaamsdeel dat niet meer bestaat. Als bioloog afgestudeerd op het thema 'pijn' kent mijn oude vriend zijn eigen lichaam als geen ander. Hij is de dokters voor. Ik begon alvast te documenteren hoe hij achterwaarts zittend de trap op klom. Registreerde zijn toelichting op littekens. Kreeg een telefoontje: 'Kun je niet toch even mijn been fotograferen voor 't er af gaat?' Voor hem was het amputeren van het been een bevrijding van pijn en een praktische stap op weg naar beter lopen - met een kunstbeen. Hij declameerde zonder omhaal een grafschrift uit zijn geboortedorp in Friesland: 'Hjir leit de skonk/ fan bakker Vonk/ it bean koen net better/ de man komt letter.'

Hier ligt het been/ van bakker Vonk/ het been werd niet beter/ de man komt later.

Thematiek
Het lichaam heeft een eigen verhaal. Het wordt geboren, ontwikkelt zich. Bodyshape kan nog iets aan de contouren veranderen. Maar als een essentieel deel van het lichaam verdwijnt of verandert, vraagt dat om souplesse van de geest. Wat doet dat met je identiteit? Lichaam versus de ziel. Het ontbrekende deel van je lichaam en het verdriet reizen nog een tijdje met je mee. Omdat zijn huid op andere plekken van zijn lichaam nodig was bracht mijn vriend enige tijd door in een brandwondencentrum. Hier leerde hij een Iraans meisje kennen zonder gezicht. Zij is op achtjarige leeftijd blind geworden door verbranding na het gooien van een bom - vervolgens in Nederland opgevangen. Achter haar gesmolten oogleden bleken haar ogen nog te kunnen zien. Haar gezicht - neus, ogen, kin - wordt op dit moment stukje bij beetje weer opgebouwd. Ook kreeg ze haar gezichtsvermogen terug. Ze leert weer kijken. Mijn vriend vertelde met veel plezier hoe hij na enige tijd vergat dat zij geen gezicht had. Hij ervaarde haar als persoonlijkheid. Deze verhalen zou ik graag tegenover elkaar willen zetten. Via research wil ik hier andere passende verhalen bij zoeken.

Stijl
Ik stel me deze film voor als een soort dansfilm. Gestileerde beelden van het lichaam, geen talking heads. Hoe wordt dit verhaal ook voor de kijker beklemmend, onontkoombaar? We zien hoe het (gedemonteerde) lichaam op zoek is naar aanpassing. De verhalen van de personages hebben hier een plaats in. Hoe doe je ze recht? Ik wil graag bij de beleving blijven. Contact met een deel van het lichaam dat doof is. Opluchting omdat het taboe besproken kan worden. De medische wetenschap verdeelt het lichaam in stukken. Vertellen over een plek die er niet meer is. Levensritme. Achter het lichaam ligt nog iets anders. Thema s als Gezien worden, Troost en Aanraking kunnen (visueel) worden uitgewerkt.